Stoner, een verhaal over een verzameling van mensen met trauma’s en eenzaamheid

De leesclub van #BibTernat trekt je met je boekje uit je hoekje en bespreekt vier keer per jaar een roman. Vorige keer op het programma: ‘Stoner’ van John Williams.

Stoner, een boek uit 1965 dat ruim 40 jaar een ondergronds bestaan leidde. Stoner, een boek dat op het eerste gezicht onverkoopbaar lijkt: gedateerd, vergeten en braaf. Stoner, een boek dat niet samen te vatten is zonder saai te klinken werd uiteindelijk Stoner, een boek dat in 2006 een onwaarschijnlijk succes kende.

40 jaar na de eerste publicatie werd Stoner heruitgegeven in Amerika. Dit was het begin van een massale herontdekking, een tweede leven als het ware. Sindsdien is het een bestseller geworden in Italië, Frankrijk en Israël. Maar nergens ter wereld sloeg het boek zo aan als in België en Nederland.

John Williams vertelt in deze roman het levensverhaal van William Stoner. Al op de eerste pagina kondigt Williams aan dat Stoner een onbeduidend persoon is geweest, die leefde, op de universiteit werkte als docent, stierf en snel werd vergeten.

“Zijn naam herinnert de ouderen eraan hoe ze allemaal zullen eindigen, en is voor jongeren niet meer dan een klank, die geen besef van het verleden oproept en geen persoon met wie ze zichzelf of hun loopbaan in verband kunnen brengen.”

We volgen Stoner op een levenslange zoektocht naar liefde en passie. Liefde voor een vrouw (of twee) en zijn dochter, passie voor literatuur en onderwijs.

Stoner wordt geboren aan het einde van de negentiende eeuw als zoon van een boerenechtpaar. In 1910 schrijft hij zich in bij de University of Missouri om landbouw te studeren. Vervolgens overkomt hem daar wat hem in de roman meerdere malen zal overkomen: Stoner wordt verliefd, en wel op de taal en de literatuur. Hij kiest er dan ook voor om zijn studie landbouwkunde in te wisselen voor een studie letterkunde en met behulp van een docent start hij na zijn studie zelf een universitaire loopbaan. Dit leidt tot een onvermijdelijke verwijdering tussen hem en zijn boerenouders.

Tang van een wijf

Stoner wijdt zijn leven aan de liefde. Zijn eerste liefde, die voor literatuur, blijkt eeuwig te zijn.  Zijn tweede liefde blijkt minder gelukkig. Geheel verblind valt Stoner voor Edith Bostwick, een meisje opgevoed in een belachelijke onechtheid. De naïeve Stoner trouwt met Edith en al snel wordt ze één van de minst sympathieke romanfiguren ooit. Reeds na een paar scènes wil je als lezer het boek inrennen en haar iets aandoen. Een neiging die je met moeite kan onderdrukken omdat je vermoedens hebt van de tragische oorzaken voor haar neurotische gedrag/persoonlijkheid.

Edith en Stoner krijgen een dochter, Grace. De opvoeding laat Edith grotendeels aan William over. In Grace vindt William dan ook wat soelaas. Dit geluk is echter van korte duur. Edith maakt Grace namelijk onderwerp van de strijd. Hierdoor vervreemd Grace van haar vader.

Een nieuwe kans op geluk

Een constante in het leven van Stoner is zijn liefde voor literatuur en het lesgeven. Op de universiteit vindt hij twee vrienden en een decennia durende vriendschap. Net als je als lezer, iets over de helft van het boek, begint te vermoeden dat dit het was, ontmoet Stoner ‘Katherine Driscoll’ en wordt opnieuw verliefd. Stoner ervaart hier voor het eerst een echt passionele relatie.
De opeenvolging van zijn liefdes, alle zo verschillend van aard, brengen hem tot de volgende overweging:

“Nu, op middelbare leeftijd, begon hij te ervaren dat het noch een genadige staat was, noch een illusie. Hij beschouwde het als een menselijk wordingsproces, een staat die keer op keer, dag in dag uit opnieuw werd uitgevochten en veranderd, door het verlangen, het verstand en het hart.”

Het bijzondere aan dit boek is dat je Stoner niet bijzonder graag mag wanneer hij zijn leven op keurige wijze leeft, maar hem steeds sympathieker gaat vinden naarmate hij van de van hem verwachte paden afwijkt. Zo wil je Stoner haast aanmoedigen om een buitenechtelijke affaire te beginnen met studente Katherine.

Stoner gaat onder je huid zitten

Het pad van Stoner is bezaaid met ontgoochelingen. Zijn huwelijk mislukt en de band tussen hem en zijn dochter verwaterd. Zijn carrière wordt gedwarsboomd en zijn liefdesrelatie met Katherine wordt in de kiem gesmoord om een schandaal aan de universiteit te voorkomen. Op het einde volgt een bittere dood. Stoner sterft in de anonimiteit, zoals ook zijn hele leven zich in de marge heeft afgespeeld. Dit alles ondergaat hij lijdzaam. Hoewel hij zijn illusies één voor één kwijt speelt, wordt hij geen cynicus. Gaandeweg beseft hij dat hij valse verwachtingen heeft gekoesterd. Hij relativeert en aanvaardt en dit schijnbaar zonder veel emotie. Simpelweg omdat hij de onvermijdelijkheid ervan inziet.

Zijn stoïcijnse houding, vooral in de relatie met zijn vrouw en dochter, gaat soms zo ver dat je hem als lezer een gebrek aan wilskracht gaat verwijten. Je wil hem wakker schudden, tegen hem roepen en tieren: “Doe iets, Stoner!”, ‘Vecht!”, “Neem je lot in handen!”.

Je ergert je aan hem, hebt medelijden met hem, moedigt hem aan, leeft met hem mee en als je niet oplet wordt hij je aan het einde van het boek misschien zelfs dierbaar. Welke gevoelens Stoner ook bij je oproept. Hij gaat onder je huid zitten en blijft ook na het lezen nog een tijd hangen.

Dit is maar het manuscript, het boek moet nog geschreven worden

Stoner, een roman over het weinig opzienbarende leven van een weinig opzienbarende man. Stoner, het boek met de iconische omslag. Stoner, het boek dat al heel wat stof heeft doen opwaaien is ook nu nog steeds onderwerp van heel wat gesprek. Dit maakt het dan ook een perfect boek om te bespreken in de leesclub. Het is een boek dat aanzet tot nadenken. Williams laat veel ruimte open voor eigen interpretatie. Als lezer kan je je voorstellingsvermogen de vrije loop laten, maar op het einde van het boek blijf je verdwaasd en met enorm veel vragen achter.

Over wat het betekent om te leven

Met een hoofdfiguur dat voor niets vecht en zelden in opstand komt tegen het onrecht dat hem keer op keer wordt aangedaan, gaat er een soort van melancholische tristesse uit van het boek. Toch sprankelt er ergens, tussen de opeenstapeling van leed, ook hoop. William Stoner zet je aan het denken. Hij, die geboren is als boerenjongen en sterft als universiteitsdocent, verwerft meer dan de meesten van ons ooit doen- zijn eigen identiteit. Stoner is heel zijn leven bezig geweest met datgene waar hij het meest van hield- doceren. Dit gaf hem zijn identiteit en maakte hem tot wie hij was.

Stoner leeft het leven, zoals je het overal om je heen ziet. Niet ‘groots en meeslepend’, maar juist heel ‘gewoon’. En misschien is dat wel goed genoeg.

Wil je ook eens komen meepraten over een boek? De volgende sessie van de leesclub vindt plaats op dinsdag 22 januari. Volgende boeken staan op het programma:

9789401601085.img_9200000046353693

Meer info? bibliotheek@ternat.be

 

Geef een reactie