De damescoupé, een ticketje naar het hart van India.

#bibTernat trekt je met je boekje uit je hoekje en bespreekt vier keer per jaar een roman. Vorige keer op het programma: De damescoupé van Anita Nair.

De damescoupé neemt je mee naar het hart van India. De roman vertelt het verhaal van Akhila, een vijfenveertig jarige vrouw in haar zoektocht naar een eigen leven en dit in een door mannen gedomineerde maatschappij. Akhila heeft nooit haar eigen leven kunnen leiden. Ze is altijd de dochter, de kostwinner, de tante of de zus. Nooit gewoon Akhila. Ze snakt er dan ook naar om gewoon zichzelf te zijn, zonder haar te moeten plooien naar de normen en verwachtingen van anderen. Op een dag besluit ze iets te doen, dat ze nog nooit eerder heeft gedaan. Ze koopt een enkeltje richting Kanyakumri, een badplaats in het uiterste zuidwesten van India. Waar haar reis haar zal leiden, weet ze niet maar ze hoopt erna haar leven een nieuwe richting te geven. Centraal tijdens haar trip staat de vraag:

Kan een vrouw single blijven en gelukkig zijn, of heeft ze een man nodig om zich een compleet mens te voelen?

In de intimiteit van een coupé van de nachttrein waarin alleen dames mogen komen – een damescoupé – ontmoet Akhila vijf Indiase vrouwen. Deze vrouwen delen hun levensverhaal met haar en hoewel de vijf in niets op elkaar lijken, hebben ze één ding gemeen: allemaal zijn ze op zoek naar zichzelf, binnen en buiten de relaties die ze aangingen. Akhila wordt geconfronteerd met vijf verschillende vrouwen en hierbij horend vijf verschillende vrouwenbeelden. Zo is er Janaki, de brave echtgenote. Sheela, de opstandige dochter. Margaret, de vrijgevochten chemieleerkracht. Prabha Devi, die volgens de gangbare maatschappelijke normen alles heeft wat nodig is om gelukkig te zijn maar toch het gevoel heeft dat ze iets mist en zichzelf meer en meer verliest. En tot slot Marikolanthu, die een ellendig bestaan achter de rug heeft, maar weigert zich hierdoor klein te laten krijgen.

De levensverhalen gaan over de strijd die ze hebben moeten voeren om als vrouw gezien en gehoord te worden in een door mannen gedomineerde maatschappij. De kern in ieder verhaal is dat geen van deze vijf vrouwen ooit het recht heeft gekend om besluiten te nemen over hun leven. De portretten illustreren telkens uitzichtloze situaties in vrouwenlevens en toch komt in elk verhaal een bepaalde wending waardoor de individuele kracht van elke vrouw zichtbaar wordt. Deze vrouwen houden Akhila een spiegel voor. Door de verhalen van de anderen durft ze na te denken over haar eigen leven en gesterkt door de verhalen vindt ze uiteindelijk ook de moed om een moeilijke keuze te maken.

Gelukkig zijn, het kan ook zonder man

Het verhaal eindigt met een boodschap van hoop. Akhila beslist namelijk dat ze het gelukkigste zal worden als ze haar leven in handen durft te nemen en haar eigen beslissingen neemt. Voor het eerst in haar leven, kiest ze voor zichzelf. Hoewel het boek puur literair misschien geen hoogvlieger is, slaagt Nair wel in haar opzet: mensen aanzetten tot nadenken over de positie van vrouwen in de Indische samenleving. De man-vrouwverhouding is een veelvoorkomend thema in haar boeken. Ze kreeg dan ook zeer snel de stempel ‘feminist’, en dit in de meest negatieve zin van het woord. Nair beschouwt zichzelf niet als feminist, maar zegt dat ze enkel opkomt voor de rechten van de vrouw en tegen het patriarchaal systeem. Belangrijk kanttekening hierbij is dat het boek bijna 20 jaar oud is en in deze tijdsgeest bekeken moet worden. 20 jaar geleden was er een andere kijk op feminisme. In het verleden sloegen feministen harder op tafel en hadden, voor de tijdsgeest toen, radicalere ideeën over mannen, vrouwen en de inrichting van de maatschappij. Daardoor was het, ook voor een vrouw, niet evident er openlijk voor uit te komen. Tegenwoordig is feminisme geen vuil woord meer en staat het niet meer gelijk aan mannenhaters. Een roman die draait rond zelfbeschikkingsrechten van vrouwen, kan volgens mij dan ook zeker beschouwd worden als feministische literatuur, en dit in de beste zin van het woord.

Betekent dit dan ook dat het een roman is voor vrouwen? Absoluut niet. Het is een perfecte roman van alle mannen van India, en bij uitbreiding voor mannen overal ter wereld.

De opbouw van het boek verraadt de hand van een schrijfster van kortverhalen. Op de korte treinrit worden de levensverhalen van de vijf medepassagiers naast elkaar geplaatst, met Akhila’s verleden, heden en toekomst er tussendoor. Hierdoor is het soms moeilijk om als lezer te volgen. Hoewel de kern van de verhalen wel allemaal rond hetzelfde draait, worden de verhalen niet echt aan elkaar gelinkt en is de samenhang soms wat zoek. Dit zorgt ervoor dat het eerder aanvoelt als een verzameling van korte verhalen dan als een echte roman. Ook zou elk van de vijf besproken personages stof genoeg bieden voor een volledige roman.

Conclusie

Als je op zoek bent naar hoogstaande literatuur, dubbele bodems en de pure schoonheid van het geschreven woord, zal dit boek hoogstwaarschijnlijk niets voor jou zijn. Maar… Ben je op zoek naar een roman die je als lezer eens wakker schudt en doet nadenken over vrouwenrechten en zelfbeschikkingsrecht, en dat jammer genoeg bijna 20 jaar na uitgave nog steeds relevant is (India scoort nog steeds zeer slecht op vlak van vrouwenrechten) dan kan dit boek je misschien wel bekoren. De damescoupé neemt de lezer mee tot in het hart van India en maakt pijnlijk duidelijk hoe verschillend samenlevingen kunnen zijn, maar laat aan de andere kant ook zien dat de dilemma’s waar vrouwen mee te maken hebben overal ter wereld hetzelfde zijn.

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.